Το τηλεοπτικό κανάλι Sigma έδωσε στη δημοσιότητα σοβιετικά έγγραφα, από τα οποία προκύπτει ότι τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 η Μόσχα χρηματοδοτούσε τακτικά το ΑΚΕΛ και ότι ο κομματικός μηχανισμός ήταν στημένος έτσι ώστε να συλλέγει πληροφορίες για την KGB. Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα τέτοιες αποκαλύψεις θα είχαν προκαλέσει πολιτικό σεισμό. Στην Κύπρο σχεδόν δεν έγιναν αντιληπτές, γράφει ο αρθρογράφος του Philenews Κώστης Κωνσταντίνου.
Το νησί, σχολιάζει ειρωνικά ο αρθρογράφος, ήταν απασχολημένο με θέματα «πολύ μεγαλύτερης εθνικής σημασίας»: το σκάνδαλο με μια ψαροταβέρνα, την ξαφνική ανησυχία του βουλευτή Φούλλη για το Κυπριακό και το πώς ο Φειδίας βιώνει την έλλειψη προόδου στις συνομιλίες.
Το σημαντικό σε αυτά τα έγγραφα δεν είναι η ίδια η χρηματοδότηση. Είναι η απόδειξη ότι ένα κόμμα που κάποτε το ψήφιζε το ένα τρίτο του εκλογικού σώματος έπαιρνε τακτικά χρήματα από τη Μόσχα και εκτελούσε πιστά τις εντολές της. Αυτή είναι η πολιτική διαφθορά στην καθαρή της μορφή: κρυφή ξένη χρηματοδότηση, χωρίς δημοσιοποίηση, χωρίς διαφάνεια και εν αγνοία του κράτους.
Τα έγγραφα που έχουν βρεθεί μέχρι στιγμής καλύπτουν μόνο έξι χρόνια: 1961, 1962, 1963, 1965, 1966 και 1973. Σε αυτά τα χρόνια το ΑΚΕΛ έλαβε περίπου μισό εκατομμύριο δολάρια. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι χρήματα έρχονταν και τα υπόλοιπα χρόνια και ότι νέες δημοσιεύσεις θα καλύψουν τα κενά. Αλλιώς από τι ζούσε το κόμμα;
Το μισό εκατομμύριο δολάρια δεν είναι σε σημερινά χρήματα, αλλά σε χρήματα εκείνης της εποχής. Τη δεκαετία του 1960 ο μέσος μισθός στην Κύπρο ήταν περίπου 80 δολάρια τον μήνα και ο ετήσιος κρατικός προϋπολογισμός από 50 έως 70 εκατ. δολάρια. Οι προϋπολογισμοί αυτών των έξι ετών (το 1973 έφτασε τα 200 εκατ.) δίνουν μαζί περίπου μισό δισεκατομμύριο, και τα χρήματα της Μόσχας αντιστοιχούσαν στο 0,1% αυτού του ποσού. Με την ίδια αναλογία στους προϋπολογισμούς του 2020–2025 προκύπτουν 74 εκατ. δολάρια.
Επί του «προδότη» Γκορμπατσόφ οι σχέσεις ίσως ψυχράνθηκαν, όμως διαφάνεια δεν υπήρξε ποτέ. Ούτε σταμάτησε η προώθηση των θέσεων του καθεστώτος Πούτιν και των ολιγαρχών του. Αφού το ΑΚΕΛ στήριξε την κατάληψη της Κριμαίας, το OCCRP αποκάλυψε δωρεά 15 χιλιάδων ευρώ προς το κόμμα από έναν τέτοιο ολιγάρχη. Ο τότε γενικός γραμματέας Άντρος Κυπριανού το εξήγησε αξέχαστα: «Ίσως ήταν ένας τρόπος να μας ευχαριστήσουν για το ψήφισμα». Επρόκειτο για ψήφισμα της Βουλής κατά των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας. «Αλλά τα λεφτά δεν δόθηκαν σε μένα», πρόσθεσε. Υπήρξε και άλλο επεισόδιο, με εταιρείες και 20 χιλιάδες ευρώ.
Το σχέδιο εκείνου ακριβώς του ψηφίσματος, που εγκρίθηκε το 2016, βρέθηκε αργότερα, όπως έγραψε το CDN, στην παραβιασμένη αλληλογραφία του Ρώσου πολιτικού τεχνολόγου Σαργκίς Μιρζαχανιάν. Δηλαδή το κείμενο που πέρασε το ΑΚΕΛ από την κυπριακή Βουλή είχε ετοιμαστεί στη Μόσχα.
Ο κατάλογος των υπηρεσιών του ΑΚΕΛ προς τη Μόσχα είναι μακρύς. Το κόμμα ζητούσε να μπαίνουν ρωσικά πολεμικά πλοία στα κυπριακά λιμάνια, υπονόμευε τον ρόλο της ΕΕ, αντιτάχθηκε σφοδρά στην ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα του ΝΑΤΟ «Συνεργασία για την Ειρήνη» και σε κάθε συνεργασία με τη Συμμαχία. Υπερασπίστηκε το φορτίο του πλοίου «Μοντσεγκόρσκ» — τα κοντέινερ με ιρανικά πυρομαχικά που τον Ιούλιο του 2011 εξερράγησαν στη ναυτική βάση στο Μαρί και σκότωσαν 13 ανθρώπους. Στήριζε τον «σύντροφο» Άσαντ, τάχθηκε κατά της ενίσχυσης της άμυνας της Κύπρου και της συνεργασίας της με το Ισραήλ, τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, ακόμη και την Ελλάδα. Διέδιδε αντισημιτικούς μύθους ότι δήθεν οι Εβραίοι θέλουν να αγοράσουν το νησί, ενώ σιωπούσε για τα εγκλήματα των μουλάδων του Ιράν, της Χαμάς και άλλων παλαιστινιακών τρομοκρατικών οργανώσεων.
Ο Κωνσταντίνου υπενθυμίζει ότι το 2013 η χώρα κατέρρευσε όχι τυχαία, αλλά ως αποτέλεσμα της διακυβέρνησης του ΑΚΕΛ. Πρόεδρος τότε ήταν ο γενικός γραμματέας του κόμματος Δημήτρης Χριστόφιας, τον οποίο ο Μακάριος Δρουσιώτης στο βιβλίο «Το νησί του Πούτιν» χαρακτήρισε τον πρώτο καθαρόαιμα φιλορώσο πρόεδρο στην ιστορία της Κύπρου. Σε συνάντηση με τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ ο Χριστόφιας ευχαρίστησε με δάκρυα στα μάτια το ΑΚΕΛ και το ΚΚΣΕ που τον έστειλαν να σπουδάσει στη Μόσχα, «σε αυτή την πόλη που αγαπώ όσο αγαπώ και τη Λευκωσία». Το 1969–1974 ο Χριστόφιας σπούδασε στη Μόσχα, στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ. Ήταν κλειστή σχολή του Διεθνούς Τμήματος της ΚΕ, όπου εκπαιδεύονταν στελέχη για τα κομμουνιστικά κόμματα όλου του κόσμου, ενώ σε ειδικά παραρτήματα μαχητές παράνομων οργανώσεων μάθαιναν ένοπλο αγώνα. Με άλλα λόγια, εκεί εκπαιδεύονταν τρομοκράτες. Ακόμη νωρίτερα, το 1964, είχε εκπαιδευτεί εκεί για έξι μήνες το μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΑΚΕΛ Γιάννης Σοφοκλής.
Οι δεσμοί των Κύπριων κομμουνιστών με τις μυστικές υπηρεσίες του σοσιαλιστικού στρατοπέδου δεν περιορίζονταν στη Μόσχα. Τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της Τσεχοσλοβακίας έδειξαν ότι οι τσεχοσλοβακικές μυστικές υπηρεσίες στρατολογούσαν πράκτορες κυρίως ανάμεσα σε μέλη και υποστηρικτές του ΑΚΕΛ. Ανάμεσα στους πράκτορές τους ήταν και ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Ντίνος Κωνσταντίνου.
Οι Κύπριοι κομμουνιστές συντηρούνταν από τη Μόσχα από τις πρώτες μέρες της ύπαρξής τους. Στο Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Κοινωνικοπολιτικής Ιστορίας φυλάσσονται έγγραφα της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομιντέρν για το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου από το 1923, ανάμεσά τους φάκελοι για την ηγεσία του κόμματος και αναφορές σοβιετικών πρακτόρων για στρατολογήσεις. Ο προκάτοχος του ΑΚΕΛ, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου, στήριξε τον διαμελισμό της Πολωνίας ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και τη ναζιστική Γερμανία, τη συμμαχία του Στάλιν με τον Χίτλερ, τον πόλεμο κατά της Φινλανδίας και την κατάληψη της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας.
Τη δεκαετία του 1970 το ΑΚΕΛ οργάνωσε μέσω της KGB αποστολές τσεχοσλοβακικού οπλισμού στην Κύπρο. Το 1973 το κόμμα έλαβε από τη Σοβιετική Ένωση 140 χιλιάδες δολάρια μέσω διεθνούς ταμείου βοήθειας προς αριστερές εργατικές οργανώσεις. Στις αρχές Ιουλίου 1974, μετά από αίτημα του ΑΚΕΛ, η Μόσχα έστειλε κρυφά στο νησί 100 πυροβόλα όπλα και μεγάλη ποσότητα φυσιγγίων για να οπλίσει τους ηγέτες του κόμματος. Το 2004, ήδη επί Χριστόφια, το ΑΚΕΛ ζήτησε από τη Μόσχα οδηγίες για το σχέδιο Ανάν, και η Ρωσία έκανε τα πάντα για να αποτύχει το σχέδιο.
Οι δεσμοί του ΑΚΕΛ με τη Μόσχα δεν σταμάτησαν ούτε μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Το 2017 ο τότε γενικός γραμματέας του κόμματος Άντρος Κυπριανού δήλωσε στην «Ιζβέστια»: «Εκ μέρους του κόμματος δηλώνω ότι η Κριμαία είναι αναπόσπαστο μέρος της Ρωσίας». Καμάρωνε που το ΑΚΕΛ είχε πάρει την πρωτοβουλία για το ψήφισμα κατά των αντιρωσικών κυρώσεων και υποσχόταν να «αγωνιστεί μέχρι τέλους για την άρση των κυρώσεων σε κάθε περίπτωση». Ο Κυπριανού ταξίδεψε στην κατεχόμενη Κριμαία, συμμετείχε σε φόρουμ του Κρεμλίνου, δεν έχανε εκδήλωση στη ρωσική πρεσβεία και συναντιόταν με τον Ρώσο πρέσβη.
Φιλορωσικά στελέχη επιλέγει το ΑΚΕΛ και σήμερα. Στις ευρωεκλογές του 2024 δεύτερη στη λίστα του ήταν η Άννα Θεολόγου, την οποία προηγουμένως φλέρταρε επίμονα το «ρωσικό κόμμα» EOP. Έρευνες του CDN και του OCCRP έδειξαν ότι το EOP ήταν πρότζεκτ των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών για να περάσουν δικούς τους ανθρώπους στην κυπριακή Βουλή.
Η απάντηση του ΑΚΕΛ στη δημοσίευση περιορίστηκε στο ότι η ιστορία είχε ξαναβγεί το 2000. Πρόκειται για υπεκφυγή: τότε γράφτηκε για τη χρηματοδότηση γενικά, ενώ τα έγγραφα και οι αποδείξεις είναι εντελώς καινούργια. Το κόμμα πέρασε στην αντεπίθεση, εξέφρασε «έκπληξη» και αμφισβήτησε τη «χρονική στιγμή» της δημοσίευσης, χωρίς όμως να εξηγήσει τι ακριβώς δεν πάει καλά με τη χρονική στιγμή.
«Δεδομένης της ιστορίας του κόμματος και του βάρους των παλιών και των νέων αποκαλύψεων, μπορεί κανείς να κατηγορήσει τον πολίτη που, κάθε φορά που το ΑΚΕΛ σαμποτάρει κάτι στην Κύπρο, αναρωτιέται: είναι δωρεάν αυτές οι ιδεολογικές εμμονές ή τις πληρώνει κάποιος;» γράφει ο Κωνσταντίνου.
Η Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει εδώ και καιρό, όμως το ΑΚΕΛ εξακολουθεί να υπηρετεί τα συμφέροντα του Κρεμλίνου στην Κύπρο. Η Μόσχα άλλαξε ταμπέλα, οι μέθοδοι όμως έμειναν ίδιες: χρήματα, στελέχη και ψηφίσματα γραμμένα σε γραφεία της Μόσχας.
Διαβάστε επίσης στο CDN (στα ρωσικά):
Ελευθερία κινήσεων για τις μυστικές υπηρεσίες. Πώς λειτουργεί η ρωσική επιρροή στην Κύπρο
Μακάριος Δρουσιώτης — «Το νησί του Πούτιν»
Οι τσεχικές αρχές αποχαρακτήρισαν Κύπριους πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών της σοσιαλιστικής Τσεχοσλοβακίας
Υποδειγματικός πράκτορας
Οι κομμουνιστές της Κύπρου και οι πράκτορες της Μόσχας
Η διείσδυση πρακτόρων των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών στο Ευρωκοινοβούλιο
Το «ρωσικό σύνταγμα» κατεβαίνει στις κυπριακές εκλογές